Những bài văn hay lớp 11

[Văn mẫu bất hủ] Phân tích bài thơ Bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ

[Văn mẫu bất hủ] bài thơ của

Dàn ý chi tiết

1. Mở bài

Đôi nét về tác giả:

+ Nguyễn Công Trứ – người tài hoa, bản lĩnh, trắc trở đường làm quan.

+ Sáng tác chủ yếu bằng chữ Nôm, thể loại yêu thích là hát nói

Tác phẩm: thể loại hát nói, thể hiện cái tôi chân chính của nhà nho…

2. Thân bài:

Hai cầu thơ đầu:

+ Ý thức trách nhiệm: mọi việc trong vũ trụ đều là phận sự.

+ Châm biếm sự gò bó chốn quan trường, vẫn ra làm quan: “vào lồng”

Bốn câu thơ kế:

+ Kể về quá trình làm quan của ông: thủ khoa, Tham tán, Tổng đốc, đại tướng, Phủ doãn…

+ Sự tự hào về tài hoa của : ý nghĩa từ “ngất ngưởng”.

Sáu câu thơ tiếp theo:

+ Miêu tả cuộc sống sau khi từ quan: ung dung, phóng khoáng, nhiều thú vui phong lưu…

+ “ngất ngưởng” mặc kệ khen chê, phán xét: ý nghĩa khác của từ “ngất ngưởng”.

Ba câu thơ cuối:

+ Nhận thức về tài hoa bản thân: chẳng Trái, Nhạc cũng và phường Hàn, Phú

+ Khẳng định một lòng vì nước, vì vua.

+ Khẳng định bản lĩnh không mấy ai bằng được: nghĩa từ “ngất ngưỡng” quay lại ban đầu.

3. Kết bài:

+ Thể loại hát nói hỗ trợ ý nghĩa muốn thể hiện.

+ Nhận định vẻ đẹp nhân cách của nhà nho chân chính.

phan tich bai ca ngat nguong - [Văn mẫu bất hủ] Phân tích bài thơ Bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ

Phân tích bài thơ Bài ca ngất ngưởng

Bài văn tham khảo

Nguyễn Công Trứ là một người bản lĩnh và tài hoa, ông từng giữ nhiều chức vụ quan trọng khi ra làm quan, song cũng chịu nhiều trắc trở. Các tác phẩm của Nguyễn Công Trứ chủ yếu được sáng tác bằng chữ Nôm và thể loại yêu thích của ông là hát nói (một hình thức của ca trù). Bài ca ngất ngưởng là một bài hát nói nổi tiếng của Nguyễn Công Trứ, bài hát nói thể hiện được sự tài hoa cùng cái tôi chân chính của một nhà nho, một phong cách sống bãn lĩnh vượt ra khỏi những khuôn khổ, phép tắc của xã hội phong kiến.

Xem thêm:  Hướng dẫn soạn văn Lưu biệt khi xuất dương của Phan Bội Châu

Vũ trụ nội mạc phi phận sự

Ông Hy văn tài bộ đã vào lồng

Mở đầu bài hát nói là một câu thể hiện sự trách nhiệm, nhận thức được phận sự của mình với vũ trụ, trời đất, xem mọi chuyện trong trời đất đều cần có sự góp sức của mình. Một cái tôi đẹp và giàu trách nhiệm hiện lên rực rỡ và ngông nghênh. Ông tự nhận thức được sự tài hoa của bản thân, nên có ngông nghênh một chút, tự gọi mình là “ông Hy văn tài bộ”, nhưng ông Hy văn tài bộ phải vào lồng và đã vào lồng rồi. Chiếc lồng ở đây ý chỉ làm quan, việc ra triều đình làm quan chính là sẽ mất đi sự tự do, chịu đựng sự gò bó và khuôn phép. Giọng điệu trào phúng cho thấy một sự miễn cưỡng ra làm quan, tuy nhiên vẫn là ông tự mình tự nguyện vào lồng, đây là thể hiện nhân cách đẹp của nhà nho chân chính, từ bỏ tự do để phụng sự cho đất nước, để trọn nghĩa vua tôi, thực hiện chí làm trai của mình.

Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông

Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng

Lúc bình Tây, cờ đại tướng,

Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên

 Đoạn thơ này kể về cuộc đời làm quan của ông, đã từng làm qua nhiều chức vụ, nhiều công việc khác nhau, có thể thấy được sự “tài bộ” của ông đã được chứng thực từ việc đỗ thủ khoa cho đến giữ những chức vụ quan trọng cả trong chính trị và quân sự. Giọng thơ ở đây là sự tự hào của một cái tôi đẹp, tự mình kể lại những gì mình đã làm được, không khỏi tự ngưỡng mộ mình, tự hào về chính mình. Từ “ngất ngưởng” lần đầu xuất hiện ở đây với nghĩa cao chênh vênh, không với đến được, chính là việc đề cao tài năng của mình của Nguyễn Công Trứ, sự tài hoa của ông đã đạt đến tầm cao mà người ta khao khát và chính ông nhận thức được điều đó, làm cho ông không khỏi tự hào chính mình.

Xem thêm:  Nêu ý nghĩa hình tượng Chiếc lá cuối cùng

Đô môn giải tổ chi niên

Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng

Kìa núi nọ phau phau mây trắng

Tay kiếm cung mà nên dạng từ bi.

Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì

Bụt cũng cười ông ngất ngưởng.

Là người yêu thích sự tự do phóng khoáng, không chịu nỗi sự gò bó, chèn ép của việc làm quan, ông sớm từ quan về quê, khi đã đạt được những công danh nhất định ông về với thú vui tiêu khiển riêng. Ông có những thú tiêu dao rất phóng khoáng, phong lưu như cưỡi bò vàng thay ngựa, say mang theo tì nữ lên chùa…Hình ảnh ông cưỡi bò vàng đeo nhạc ngựa vừa gây cười vừa mang hàm ý châm biếm sâu sắc, ông chứng tỏ với người đời rằng ông lựa chọn cho mình lối sống mà ông thích, mặc kệ sự khen chê, phán xét của người đời. “Bụt cũng cười ông ngất ngưởng” từ “ngất ngưởng” xuất hiện ở đây chỉ sự thoải mái, sảng khoái, việc làm những điều mình thích sống là chính mình sẽ làm cho có được sự thoải mái, sảng khoái mà đến bụt cũng phải cười.

Được mất dương dương người tái thượng

Khen chê phơi phới ngọn đông phong

Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng

Không Phật, không Tiên, không vướng tục

Ông tự thấy lối sống của mình ung dung, tự tại chẳng thua kém những người thượng cổ, một lối sống mặc kệ khen chê, cứ vui với đời, phơi phới như ngọn gió tươi mát. Ông không phải là thần tiên hay là phật mà phải tránh đi những thú vui trần tục, nên ông cứ tận hưởng cuộc sống, thưởng thức những ca, tửu, cắc, tùng không bỏ thứ chi, chỉ cần làm ông thoải mái và sản khoái.

Xem thêm:  Soạn bài Con Rồng Cháu Tiên

Chẳng Trái, Nhạc cũng vào phường Hàn, Phú

Nghĩa vua tôi cho trọn đạo sơ chung,

Trong triều ai ngất ngưởng như ông.

Nguyễn Công Trứ so sánh mình với những bậc kỳ tài, vĩ nhân ông nhận thức được tài năng và thực lực của mình, cũng đã chứng minh được những điều đó, vì vậy ông không phải thu mình hay tự ti, không phải khép nép mà với lối sống của chính mình. Tuy vậy, trong lối sống ung dung, phóng khoáng của mình ông vẫn không quên đi trách nhiệm với đất nước, vẫn sẽ phụng sự đất nước cho trọn đạo “sơ chung”, vẫn nhất nhất một lòng với đất nước, trọn nghĩa vua tôi.

Để có được lối sống như ông, bỏ qua những khuôn khổ, những phép tắc, định kiến của xã hội phong kiến là rất khó, không có mấy ai làm được, chính điều này chứng minh bản lĩnh và nhân cách chân chính của một nhà nho. Trong triều đình thời bấy giờ có mấy ai dám thể hiện cái tôi cá nhân như ông, chính vì vậy mà ông đạt đến sự ngất ngưởng, từ “ngất ngưởng” ở đây trở về nghĩa ban đầu chính là cao chênh vênh và không ai với đến được.

Bài ca ngất ngưởng là một bài hát nói đầy ý nghĩa và thể hiện được cái tôi cá nhân của Nguyễn Công Trứ, với thể loại hát nói là thể loại tổng hợp giữa ca nhạc và thơ ca, tính chất tự do phóng khoáng của nó hỗ trợ đắc lực cho việc thể hiện cá tính của Nguyễn Công Trứ, một cá tính mạnh mẽ và bản lĩnh. Một nhà nho lựa chọn lối sống mặc kệ khen chê, cống hiến hết mình cho đất nước, phụng sự quốc gia cũng không quên tạo cho mình cuộc sống ung dung, không gò bó bởi phép tắc, quy củ.

Võ Thị Bảo Trân